D-pantenol (prowitamina B5): co to jest i ile dodać do kosmetyku - blog

D-pantenol, nazywany też pantenolem lub prowitaminą B5, to składnik, który wiąże wodę w skórze i we włosach. Dodaje się go do fazy wodnej w temperaturze poniżej 40°C: do szamponów i odżywek 1–1,5%, do kremów, toników i żeli do 5%. Najczęściej kupuje się go jako roztwór 75%, więc przed dodaniem trzeba przeliczyć ilość. W tym wpisie znajdziesz przelicznik i dwa przepisy w gramach: mgiełkę do twarzy i odżywkę do włosów.

Co to jest D-pantenol

D-pantenol (INCI: Panthenol) to alkoholowa forma kwasu pantotenowego, czyli witaminy B5. W skórze przekształca się w kwas pantotenowy, dlatego nazywa się go prowitaminą B5. W aptekach ten sam związek występuje pod nazwą dekspantenol.

W kosmetyce pantenol działa jako humektant. Przyciąga i zatrzymuje wodę, dzięki czemu skóra jest bardziej miękka i elastyczna, a włosy łatwiej się rozczesują, mniej się elektryzują i lepiej błyszczą. Nie natłuszcza, więc nadaje się do lekkich kosmetyków.

Pantenol, D-pantenol, prowitamina B5: czym się różnią

Pantenol to ogólna nazwa związku. W składach kosmetyków zawsze widnieje jako Panthenol.
D-pantenol to odmiana, którą skóra przekształca w witaminę B5. To ją kupujesz jako surowiec kosmetyczny.
Prowitamina B5 i dekspantenol to inne nazwy D-pantenolu.

Jeśli w przepisie widzisz którąkolwiek z tych nazw, chodzi o ten sam surowiec.

D-pantenol 75%: jak przeliczyć ilość

Czysty D-pantenol to bardzo gęsta, lepka ciecz, trudna do odważenia. Dlatego sprzedaje się go jako roztwór 75% (INCI: Panthenol, Aqua, Citric Acid). W 100 g takiego surowca jest 75 g pantenolu.

Gdy przepis podaje procent czystego pantenolu, podziel go przez 0,75:

1% pantenolu = 1,3 g D-pantenolu 75% na 100 g kosmetyku;
1,5% pantenolu = 2 g D-pantenolu 75% na 100 g;
3% pantenolu = 4 g D-pantenolu 75% na 100 g;
5% pantenolu = 6,7 g D-pantenolu 75% na 100 g.

W przepisach poniżej podajemy ilość roztworu 75%, czyli to, co faktycznie kładziesz na wagę.

Ile pantenolu dodać do kosmetyku

szampon, odżywka, maska do włosów: 1–1,5% pantenolu;
krem, balsam, żel: 1–5%;
tonik, mgiełka: 1–3%.

Więcej nie znaczy lepiej. Przy wyższych stężeniach kosmetyk może się kleić, zwłaszcza gdy zawiera też glicerynę.

Jak dodawać D-pantenol

Do fazy wodnej. Pantenol rozpuszcza się w wodzie, alkoholu i glikolach, ale nie w olejach. Dodany do samego oleju albo do balsamu bez wody nie wymiesza się.
Poniżej 40°C. Pantenol nie lubi wysokiej temperatury, dlatego dodaje się go na końcu, do ostudzonej emulsji, razem z konserwantem.
Przy odpowiednim pH. Pantenol najlepiej znosi pH ok. 4–7 [DO POTWIERDZENIA]. Kosmetyki do skóry i włosów zwykle mieszczą się w tym zakresie.
Z konserwantem. Pantenol sam nie konserwuje. Każdy kosmetyk z wodą wymaga konserwantu.

Pantenol dobrze łączy się z gliceryną, ale obie substancje przyciągają wodę. Gdy używasz obu, trzymaj się dolnych zakresów, żeby kosmetyk się nie kleił.

Mgiełka do twarzy z pantenolem: przepis

Lekka mgiełka do odświeżania twarzy w ciągu dnia i przed nałożeniem kremu. Zawiera 3% pantenolu.

Partia: 100 g

Składniki

woda destylowana: 93 g (93%)
D-pantenol 75%: 4 g (4%)
gliceryna: 2 g (2%)
konserwant DHA+BA: 1 g (1%)

Sposób wykonania

Zdezynfekuj naczynie, mieszadło i butelkę z atomizerem.
Zważ wodę w temperaturze pokojowej. Dodaj D-pantenol i glicerynę, mieszaj do całkowitego rozpuszczenia.
Dodaj konserwant DHA+BA i wymieszaj.
Zmierz pH paskiem. Konserwant DHA+BA działa w zakresie pH 2–6, więc celuj w pH ok. 5–5,5. Jeśli pH jest wyższe, dodaj kroplami roztwór kwasu mlekowego, mieszaj i zmierz ponownie.
Przelej mgiełkę do butelki z atomizerem.

Zamiast wody możesz użyć hydrolatu, np. z naszej kategorii hydrolatów. Wtedy także zmierz pH, bo hydrolaty mają różny odczyn.

Odżywka do włosów z pantenolem i BTMS: przepis

Odżywka do spłukiwania, która ułatwia rozczesywanie i zmniejsza elektryzowanie się włosów. Zawiera 1,5% pantenolu.

Partia: 100 g

Faza olejowa

BTMS-225: 5 g (5%)
alkohol cetylowy: 2 g (2%)
olej jojoba nierafinowany: 3 g (3%)

Faza wodna

woda destylowana: 87 g (87%)

Faza chłodna

D-pantenol 75%: 2 g (2%)
konserwant DHA+BA: 1 g (1%)

Sposób wykonania

Załóż rękawiczki. BTMS-225 może podrażniać skórę i oczy.
Zważ fazę olejową i wodną do osobnych naczyń żaroodpornych.
Podgrzej obie fazy w kąpieli wodnej do ok. 75°C [DO POTWIERDZENIA], aż BTMS-225 i alkohol cetylowy całkowicie się roztopią.
Wlej fazę olejową do wodnej, mieszając, i miksuj blenderem 1–2 minuty.
Mieszaj szpatułką, aż odżywka ostygnie poniżej 40°C. W tym czasie wyraźnie zgęstnieje.
Dodaj D-pantenol i konserwant, dokładnie wymieszaj.
Zmierz pH paskiem. Odżywka powinna mieć pH ok. 4–5,5, co mieści się w zakresie pracy konserwantu DHA+BA.
Przełóż odżywkę do czystej butelki lub słoika.

Nałóż odżywkę na umyte, wilgotne włosy, zostaw na 2–3 minuty i spłucz.

Do jakich kosmetyków jeszcze dodać pantenol

Krem do twarzy lub rąk: 1,5–4 g D-pantenolu 75% na 100 g kremu, w fazie chłodnej.
Szampon: 1,3–2 g D-pantenolu 75% na 100 g, na końcu, po połączeniu detergentów.
Żel do ciała lub twarzy: 2–4 g na 100 g, wmieszane do gotowego żelu.

Pantenolu nie dodawaj do pomadek, maści i balsamów bez wody. Nie rozpuści się w tłuszczach i zostanie w kosmetyku jako lepkie krople.

Najczęstsze błędy

Pantenol dodany do gorącej fazy. Dodawaj go zawsze po ostudzeniu poniżej 40°C.
Pomylone stężenie. Przepis podaje 5% pantenolu, a dodajesz 5 g roztworu 75%. W kosmetyku jest wtedy tylko 3,75% pantenolu. Przelicz ilość według listy powyżej.
Kosmetyk się klei. Za dużo humektantów naraz. Zmniejsz ilość gliceryny albo pantenolu.
Brak konserwantu. Mgiełka z wodą i pantenolem bez konserwantu szybko się zepsuje.
[DO UZUPEŁNIENIA PRZEZ EKSPERTA: 1–2 uwagi z pracowni]

Pytania i odpowiedzi

Co to jest prowitamina B5?

To inna nazwa D-pantenolu. W skórze przekształca się w kwas pantotenowy, czyli witaminę B5. W składzie kosmetyku widnieje jako Panthenol.

Czy D-pantenol i pantenol to to samo?

W kosmetyce tak. D-pantenol to odmiana pantenolu, którą skóra przekształca w witaminę B5, i to ją kupuje się jako surowiec.

Ile D-pantenolu dodać do kremu?

1–5% czystego pantenolu, czyli ok. 1,3–6,7 g roztworu 75% na 100 g kremu. Do większości kremów wystarcza 2–3%.

Czy pantenol można dodać do oleju?

Nie. Pantenol nie rozpuszcza się w olejach ani tłuszczach. Potrzebuje fazy wodnej, dlatego nadaje się do emulsji, toników, żeli i szamponów.

Czy kosmetyk z pantenolem potrzebuje konserwantu?

Tak, jeśli zawiera wodę, a pantenol zawsze dodaje się do kosmetyków z wodą. Pantenol nie ma właściwości konserwujących.

Pantenol czy gliceryna?

Oba składniki nawilżają, ale działają inaczej. Gliceryna jest tańsza i mocniej wiąże wodę, pantenol dodatkowo zmiękcza skórę i poprawia kondycję włosów. Najczęściej używa się ich razem, w niższych stężeniach.

Jaki rozmiar D-pantenolu wybrać na początek?

Do kilku domowych partii wystarczy opakowanie 30 g. Przy 2–3% w kremie to surowiec na kilkanaście słoiczków po 50 g. Jeśli robisz szampony i odżywki regularnie, wybierz 100 g lub 200 g.

Czy pantenol może uczulać?

Każdy składnik kosmetyczny może u części osób wywołać reakcję skóry, także pantenol. Przed pierwszym użyciem nowego kosmetyku nałóż odrobinę na skórę zgięcia łokcia i obserwuj ją przez 24–48 godzin.

Przydatne produkty

Opracowanie: Justyna, Zrób Swój Kosmetyk. Aktualizacja: październik 2026.